Στην επετειακή εκδήλωση της εφημερίδας «Δημοκρατία», ο Ευάγγελος Βενιζέλος τα είπε έξω από τα δόντια. Με το βλέμμα στραμμένο στη σημερινή πολιτική πραγματικότητα, άφησε σαφείς αιχμές για τον τρόπο με τον οποίο κυβερνάται η χώρα τα τελευταία χρόνια. Μίλησε για ασυμμετρίες, για ένα πολιτικό σύστημα που κουράστηκε, για θεσμούς που δοκιμάζονται, και για μια Δημοκρατία που δεν πρέπει να πορεύεται με «μονοκομματικές βεβαιότητες» και «μονοπρόσωπες εξουσίες».
Η κριτική του είχε βάρος· ήταν από αυτές που φέρουν μέσα τους την πικρή μνήμη του παλιού πολιτικού κόσμου, που γνώρισε άλλες εποχές και άλλες θεσμικές αντοχές. Το μήνυμα σαφές. Όταν η χώρα κυβερνάται με τρόπο που αναιρεί ισορροπίες και θεσμικές αντιρροπήσεις, τότε ο λύκος παραμονεύει. Και ο λύκος, όπως είπε η λαϊκή σοφία, χαίρεται στην αναμπουμπούλα.
Ο Βενιζέλος περιέγραψε μια Ελλάδα που στέκει μετέωρη. Μίλησε για κοινωνικές ασυμμετρίες που βαθαίνουν, για μεσαία τάξη που ψάχνει τον εαυτό της, για μια κοινωνία που δηλώνει σε ποσοστά-σοκ ότι ζει σε υποκειμενική φτώχεια. Και δεν δίστασε να υπογραμμίσει πως όλα αυτά δεν είναι τυχαία· είναι αποτέλεσμα ενός μοντέλου διακυβέρνησης που στηρίζεται στην παντοδυναμία της εκάστοτε αυτοδύναμης πλειοψηφίας, χωρίς δικλίδες ισορροπίας, χωρίς αντιστάθμισμα.
Εξέφρασε ανησυχία για ένα πολιτικό σύστημα που δυσκολεύεται να συναινέσει, να συνεργαστεί, να δει πέρα από τον στενό κομματικό του ορίζοντα. Ένα σύστημα που –όπως είπε– αδυνατεί να βρει κοινό βηματισμό σε κρίσιμα ζητήματα: από τη λειτουργία των ανεξάρτητων αρχών μέχρι την αναστήλωση της εμπιστοσύνης στη Δικαιοσύνη.
Με ιδιαίτερη έμφαση στάθηκε στις υποθέσεις που βαραίνουν τη δημόσια ζωή: υποκλοπές, ΟΠΕΚΕΠΕ, καθυστερημένες δίκες, κοινωνική καχυποψία. Υπέδειξε μια χώρα όπου οι θεσμοί δοκιμάζονται όχι μόνο από τα σκάνδαλα, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο αυτά «σέρνονται», διαβρώνοντας σιωπηλά τη συλλογική εμπιστοσύνη.
Η τοποθέτησή του είχε και μια βαθύτερη διάσταση:
Η Δημοκρατία –είπε– είναι ένα εύθραυστο οικοδόμημα που απαιτεί αμοιβαίο σεβασμό, διάλογο, ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, μια κοινωνία ικανή να πιστέψει στο αύριο. Και κυρίως, απαιτεί ένα πολιτικό σύστημα που δεν θα μετατρέπεται σε εργαλείο αποκλεισμού, αλλά σε όχημα συνεργασιών.
Η αναφορά του στην ανάγκη ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου δεν ήταν απλώς πολιτική θέση· ήταν έκκληση. Έκκληση προς μια χώρα που φαίνεται να έχει αφεθεί στην αδράνεια ενός μοντέλου που δεν λειτουργεί, σε μια εποχή που η Δύση συνολικά τρίζει, που η δημοκρατική κόπωση γίνεται κανόνας, που η εποχή απαιτεί θεσμική αντοχή και όχι κομματική αυτάρκεια.
Στην κριτική του, διακρινόταν το βάρος του χρόνου. Μια υπενθύμιση πως το πολίτευμα δεν ευδοκιμεί όταν η κυβέρνηση μοιάζει να λειτουργεί χωρίς αντίβαρα, όταν η κοινωνία χάνει την πίστη της στους θεσμούς, όταν ο διάλογος υποκαθίσταται από τη μονοφωνία.
Και το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο:
Όταν η Δημοκρατία γίνεται μη διακυβερνήσιμη, τότε δεν κινδυνεύουν μόνο οι κυβερνήσεις· κινδυνεύει η ίδια η συνοχή του τόπου. Σε τέτοιες στιγμές ιστορικής θολούρας, εκεί όπου οι ισορροπίες διαλύονται, πάντα εμφανίζονται δυνάμεις έτοιμες να εκμεταλλευτούν το κενό.
Και τότε, ο λύκος βρίσκει χώρο να χαρεί.
Η ευθύνη, λοιπόν, ανήκει σε όσους κυβερνούν – και σε όσους ακόμη πιστεύουν ότι η Δημοκρατία μπορεί να σταθεί όρθια όταν τιμά τον εαυτό της και τις ρίζες της.